The secret - Keep going

It was 4 am in the morning I was soaked in sweat as I woke up and realized that there was no electric supply the previous night.  Yet another grueling day ahead!!!!!

Though I did not feel like getting up that day, I had no option but to start my routine, and eventually, the daily chores began.

There was no end to the daily activities starting right from the breakfast, the tiffin,  rush for the school timing, morning walk, early morning classes, laundry, and other household tasks.

There was no sign of rain even after we were long into monsoon season. Hence I thought of adding yet another task to my list -- a weekly visit to my parents.

I moved out in a hurry to catch the train. As I was walking towards the railway station, I realized that I was drenched in sweat, almost cursing everyone around me, including the rush, the unwanted crowd, the pollution, the sound of vehicles, scorching heat.

Not only that, few always blamed to be things like unannounced holidays of the maid, few repairing works at house, the increasing cost of goods. To add to that, I could see clouds rapidly gathering in the sky, I realized that I had not taken an umbrella. Now it was time to curse me for not being prepared or instead not being able to keep up with the pace of life.

I started to rush towards the station before the rain begins. But alas!!! It caught me, and I had to take shelter in front of a closed shop.

The entire world came to a grinding halt!!! The rain made everybody cut their pace and wait. I could still visualize a long  'to make' list to be completed. I was becoming more and more nervous. The rain had given me no option but to wait!!!

And then a thought came to my mind...What is making me do so many things at a time? What is keeping me motivated all the time? Why I am waking up early at 4 am every day? Why I do not prefer to have a good peaceful sleep on weekends? Why am I  aspiring to be perfect in everything I do? Why I m accompanying my 14-year-old daughter early at 3.30 am for her studies? Why??  I really wondered. Why I am hastily making a few tasty dishes for my parents and running all the way, taking the train journey just to see their happy faces? What keeps me organized and makes me detailing out every task to look after my beautiful home? What is that making me pursue my dreams,  testing my abilities to make me independent amid all the responsibilities? What is making me read and collect good books, listening to good songs, what is making writing, what is causing meet my friends? What is making me be able to teach my students? This way was making me nervous, and I was getting lost in my thoughts. What is that unknown form of energy, something which is not visible but flows within me which makes me care for my family, for myself? That unknown motivation.

As thoughts were picking up speed in my mind, so was the rain outside!!!!! The narrow lanes and roads were getting splashed up by water with a touch of fresh earthy scent.

The pleasant fragrance filled up my heart, it cleared my thoughts and brought peace to my heart. It seemed I got the answer to all my questions. I had a thunderstorm both inside as well as outside. There was no mandate, which was making me forcibly do things, but it was a hope which kept me going. A desire of seeing a smile on my  daughters face as she comes  back from school, a dream to create a beautiful human being from a tiny baby which I had given birth a few years back, a desire to express my love and gratitude towards my parents who live their entire life just to make me happy and successful, an aspiration to do something good , to invent myself  a desire to  make  myself a responsible human being, a feeling of satisfaction  which I get when I look at my neat and tidy home, a sense of gratification on my partners face . A kind of satisfaction when I teach my favorite subjects, contentment when parents of my students give me positive feedback. A smile I deserve when I can keep up all habits in my habit tracker. I think more than what we do for others in our close-knit circle, their happiness and their well-being matters to us the most.

Station still looked crowded, and chaos continued. Sudden downpour washed away all the dirt, and it gave me a perspective to speculate myself.

Meanwhile, the rain had stopped. I saw a small school going girl trying to catch raindrops and splashing it on her face. It was merely a joyful moment to watch her. This is life. A  small ray of happiness which gives hope.

Many times we try to achieve a lot of things at a time, and then we get stressed if we are not able to meet a deadline; we keep worrying about small things, and negativity fills up mind at a quicker rate. Life is all about dreaming with open eyes. Fighting and struggling to achieve it, Sometimes we lose sometimes we win but every time we learn. The real winner is the one who gathers up his courage to make something new and just keep himself going!!!!!!!

With that positive thought in my mind, I quickly collected my halted pace and boarded the train with a smile of happiness.

Source: https://vaishalipalsule.blogspot.com/

By

Vaishali Palsule

Thane, India

दोन कप चहा

दारात आलेल्या कोणालाही उपाशीपोटी, रिकाम्याहाती पाठवू नये ही शिकवण लहानपणापासून च मिळालेली...

आमचं घर जरा शहराबाहेर असल्याने वस्ती कमी होती...
पाऊस पडून गेला की नव्या हिरवाईने जमिन सजायची...

एक आजोबा आपल्या बकऱ्या चरायला घेऊन यायचे नेहमी तिकडे... कधी कधी आमच्या घराच्या बाहेर ओट्यावर बसायचे...

गरीब असले तरी चेहऱ्यावर नेहमी हास्य, नीट राहणी, ठिगळ असले तरी स्वच्छ कपडे...

मी रोज त्यांना पाणी आणि गुळ द्यायची...
आजोबा तेव्हढ्यानेच खुश होऊन तोंडभरून आशीर्वाद देऊन निघून जायचे आपल्या बकऱ्यांना घेऊन...

आम्हाला ही त्यांची सवय झाली होती...
एखादवेळी ते आले नाही की चुकल्यासारखे वाटायचे...

आजोबा यायचे...
दोन एक तास बाहेर बकऱ्या चारत बसायचे आणि जातांना गुळ न पाणी घेऊन जायचे...

कित्येक दिवस झाले ते आजोबा आलेच नाही... आम्हालाही चुकल्यासारखे वाटत असे... मी रोज त्यांच्या वाटेचा गुळ आणि पाणी रोज बाजूला ठेवायची... पण ते आलेच नाही...

जवळजवळ महिनाभर ते नाहीच आले...
आम्हाला वाटलं की त्यांनी कदाचित बकऱ्या चारण्याची जागा बदलली असेल...

एक दिवस ते आजोबा आमच्या ओट्यावर बसलेले दिसले... डोळ्यांत पाणी आणि अंगावर मळके कपडे होते... चेहरा ही पडलेला दिसत होता... जणू खूप दिवसांपासून आजारी होते...

आम्ही दोघांनी ही अगदी मनापासून त्यांची विचारपूस केली... खूप रडले ते... अगदी लहान लेकरासारखे...

त्यांना नेहमीप्रमाणे गुळ आणि पाणी दिले... पाणी पिऊन शांत झाल्यावर, त्यांना जेवायला ही दिले... आधाशासारखे जेवले ते... जणू कित्येक दिवसांपासून ते जेवले नव्हते...

जेवण करून आजोबा बकऱ्या घेऊन गेले... आज बकऱ्या कमी दिसत होत्या... आम्ही विचार च करत होतो, नेमकं काय झालं असणार???

दुसऱ्या दिवशी आजोबा आले... बकऱ्या घेऊन
ओट्यावर बसले असतांना त्यांना विचारले, आजोबा काय झालं?? एवढे दिवस का नाही आलात??? काही अडचण आहे का??? पण ते काहीच बोलेना...

मग आम्ही विचारणं ही सोडलं...
आजोबा रोज यायचे बसायचे आणि गुळ-पाणी घेऊन जायचे... पण चेहऱ्यावरचं हास्य ही हरवलं होतं...

मात्र एक दिवस त्यांनी गुळ-पाणी घेण्यास नकार दिला...
म्हणाले, "बाई आज गुड-पाणी नको..."
"पण.......  च्या देशील काय??"

"अहो, आजोबा चहाला कोण नाही म्हणेल!!
बसा इथेच... लगेच आणते..."

"बाई, दोन कप देशील का व बाई ??"
आजोबा जरा कचरतच बोलले...

"लय दिस झाले बग... च्या नाय पिलो... देशील का व बाई???"  डोळ्यांत पाणी आलं होतं... आजोबा पुटपुटत होते...

छान गुळाचा चहा केला... दोन कप... काठोकाठ भरून आजोबांना दिले...

आजोबा चहाकडे असे बघत होते जणू, कधी चहा बघितला नाही...
आज लहान बाळासारखेच ते आशेने बघत होते आणि वागत ही होते...

आम्हालाही नवल वाटत होते...

चहा बघून ते बोलके झाले आणि सांगू लागले...

"3 पोरं आणि 6 लेकी पदरी...
सगळ्यांची लग्न झालीत... आपापल्या घरट्यांसाठी पारखी झालेत... त्यांनाही संसार लागला... पण कोण कोणासाठी नसतं बाय..."

महिन्याभरापूर्वी आजारी असलेल्या त्यांच्या पत्नीचे निधन झाल्याचे त्यांनी सांगितले...

" तेव्हा लेकी बाय आल्या... १५ दिवस राहून गेलेत पण या बापाला कोणी ईचारलं नाय बग..."

"लहान पोरगी म्हणली, बाबा... चला घरी पण जवाया ची नजर काही वेगळीच बोलत होती... मग पोरीला तसंच पाठवलं सासरी..."

"पण घरची बाय गेल्यावर घर लय सुनं-सूनं वाटतंय... ती गेल्यापासून धड जेवण नाय की च्या बी नाय..."

"च्या प्यायची लय तलब आलती, पर कसं बोलू काय समजेना बग बाय..."---आजोबा.

"अहो, आजोबा, चहाला काय असं लागतं... तुम्हाला जेव्हा जेव्हा ईच्छा होईल सांगत जा...
मी देईल चहा..."

अजून एक कप भरून गरम गरम चहा त्यांच्या हाती दिला...

आजोबांनी मोठया आनंदाने झुरका मारत बशीने चहा घेतला... त्यांच्या डोळ्यांत आनंद ओसंडून वाहत होता आणि तोंडात चहाभरून आशीर्वाद...

जातांना आजोबांच्या चेहऱ्यावर एक वेगळंच समाधान होतं...

आणि आमच्याही...

By

Dipti Ajmire,

Karlsruhe, Germany

Kalawati

I first met her in the summer of 2013 in Bijapur, India. Of a diminutive frame like mine, of a pearly white smile and cute dimples, this lady made an immediate impression on my mind. I was drawn to her, probably to her strength of character. She came home to wash our dirty dishes and dirty laundry twice a day and to lend a helping hand in other household chores when needed. 

This time when I visited Bijapur, six summers later, I met Kalawati again. She shone. She was resplendent, exuding more charm than before. An air of being in control – control of her finances, of her daughter’s education,  of her status in the society, a quietly glowing confidence which comes from knowing that the worst is now behind us, that situations happen and go. Still, I have the wherewithal to battle any hardship and be on top of it. My stay in Bijapur this time was fifteen days long. Other than my heroine Kalawati, there were two other women, their lives being no mean feat either, who worked in the house. One came in at 9am, left anytime at or before 5pm. She was the primary support for my ailing, almost immobile mother-in-law. A young lady of 28, she kept her company till as long as she was around and brought some cheer into an otherwise sullen life of a person hoping to walk someday again, hoping to be useful all over again. Then there was a truant cook. A lady who ran a canteen at a small local hospital. What I found genuinely inspiring was how each of them was a statue of self-discipline, a symbol of strength that makes a woman and how their self-confidence, their zest for living and making the most of what they got,  didn’t get marred by day-to-day ups and downs, their poverty-stricken lives or by the people who make up their lives. 

The fortnight that I spent in Bijapur was almost all indoors. In hindsight, I do regret very much that I didn't make my most coveted, most a charming foray into Gandhi Chowk, the main market area in Bijapur. It has such an inexhaustible array of small shops, dusty roads full of history and character are typical of a small town. There are small businesses everywhere on those streets – there are multiple cloth and clothing vendors, for example, selling safari suit material, salwar kameez pieces, blouse pieces, local Ilkal sarees and exquisite cutwork, embroidered sarees, nightgowns, children's baba suits, clothes for little girls and boys swaying from hooks adorning the exteriors of these shops. Then there are shops selling aluminum, steel and brassware, kitchen utensils, pots and pans, shops selling plastic just- about everything, small and medium-sized jewelers selling gold and silver jewelry, silver lamps, anklets which make the sweetest tinkling sound, small black and silver beaded bangles for newborns, hardware shops, hair salons , beauty parlors, chaat and mithai shops, grocers, etc. Among other such shops completely covering all possible daily needs of the humankind of Bijapur, there was what I have come to appreciate a lot (after living in Europe for more than a decade – the local Farmer’s market which sells the freshest of green leafy vegetables, okra, eggplants of all shapes and sizes, fresh spices, green and red chilies both fresh and dry variety, pomegranates, gooseberries, other seasonal fruits and vegetables. I do go quite gaga when I see such a bright green spread out on the streets in Bijapur in many pockets of this town. The farmers are warm, friendly, respectful, honest, and lively. 

That was a bit of a digression. Have I told you already that Kalawati has magic hands? She's a top-class masseuse. With these hands, which are both deft and firm, she can make many a pain and strain vanish. It feels safe to be in her hands. Her touch is calming, I find the same soothing effect in them like in my mother's. The great cracking neck twist – it felt like years of stress had been snapped out of me in a jiffy. The day after I had uncontrolled diarrhea, I woke up with a very bad stomach-ache, a stiff back too, our lady K instructed my husband on exactly which area around my backbone could be massaged and how to relieve those symptoms; and it worked! She knows. She knows a lot of home remedies for common ailments. She knows how to keep her hair soft, black, thick, and shiny. She knows how to keep her teeth from decaying, " I brush my teeth with salt every morning. Nothing but salt." The teeth are white!  Then there's so much one can learn from her just by pure observation. She's an inspiration, a lesson in how to handle an authoritative, at times foul-mouthed boss at work, still holding the fort, not giving in, not letting emotions get in the way of work. Kalawati knows how to laugh it off, she knows which battles to pick and which ones are not worth it, she knows how to filter the chaff from the grain and that grain is precious and chaff is not, she knows that judging is not for her, not for her to put people up or down . 

She told me she stopped going to school, still less than ten years of age, because she didn't want to be the object of teasing after having lost all her hair to a three-month-long tryst with the deadly typhoid fever. Her parents, Kalawati said, not being too educated themselves, didn't really push her against her wishes. 

I later came to know from my mother-in-law that Kalawati is a widow. At a very young age, perhaps less than 20, a bride of three years, she lost her husband to a stroke. She has a daughter whom she chose to adopt from her brother, who apparently had one too many children. 

Adversity must have shown its face at every step from then on. She fought it unfazed - not getting bogged down by anything. Luckily, both her husband's family and her own offered support when needed - not that she ever went seeking help. She earned a living, eking out a little life for herself and her daughter ( whom she insists should get at least a college education ) and saving up for building a tiny house for herself and her daughter someday. Today, she's a proud owner of a little housing complex, so-to-speak, four small rooms with two bathrooms on the outskirts of Bijapur. Two of these rooms and a bathroom are rented-out while she and her daughter share the rest. 

A fearless explorer that she is too. She has been on week-long trips, sometimes two weeks, to other parts of India up- north, touring around with, perhaps, total strangers, hooking-up with her ethical Guru and other like-minded people. 

I loved the way she has raised her daughter. The twenty-year-old came to meet us before we left. She has a calm and contained demeanor,  is well-groomed, has a quiet confidence and a sense of righteousness and seemed to have her head fixed firmly on her shoulders. She's studying for a Bachelor's in Commerce at a local college. She chips-in with her bit at home - helping out her mother with daily chores, cooking dinner every night. That same evening, our last before we left the next day morning, Kalawati carved another little nichè for herself in my heart, another act of generosity and thoughtfulness. She sundried and roasted some twenty different spices, ground them together into what is locally called Masaalpudi. Also, in almost every culinary preparation in the land,  this spice mix enhances the taste manifold and of course, increases the goodness, the health benefits of it, that being inherent to the spices. This aromatic and hot spice mix is one tangible legacy of Kalawati, which I brought back with me, the rest I carried deep within. 

She continues to take care of my mother-in-law, who fortunately cherishes her wise company and knows that Kalawati will stand by her through thick and thin. 

I also brought back a sackful of respect and love for the women of Bijapur, those who know that life is about living it as it comes, the situation and conditions that come with it may hamper your lifestyle, make life look hard and trying. Still, there's emancipation in living it, riding the rollercoaster than stand by the wayside and watch it rush by. My love and prayers for all of you. 

( A page out of my yet unwritten tribute to the housemaids in India)

By

Anuradha Kulkarni

Karlsruhe, Germany

मनोगत

सर्वच गोष्टी आपल्याला हव्या तशा व हव्या तेव्हाच होतील असे नाही हे मनाला   कळत असते पण अंतर्मनातली घालमेल त्या समजूतदार मनावर कधीच रेघोट्या मारुन पार झालेली असते.आपली तगमग गुपचूप सुरूच असते. अशाच एका क्षणी ती माझ्या समोर आली.सावळी बुटकी नाजुकशी पण विलक्षण  confident.तिने माझ्या घरी काम करायला सुरवात केली आणि बघता बघता माझ्या घराचे रंगरूप पालटून टाकले.सोफा इथे छान बसेल टेबल तिथे ठेवूया fridge इकडून सोपा पडेल microwave इथून हाताशी राहील असे सुचवत संपूर्ण घराची रचना बदलली कानाकोपरा चमकून उठला..मी प्रचंड खूष.तिच्या अस्तित्वाची मला सवय लागली.घर तिच्यावर सोपवून मी निर्धास्त. अंतर्मनातली धास्ती कुरवाळायला मला अधिक वेळ मिळत होता depression ची level वाढतेय हे कळूनही वळत नव्हते.

एकदा बोलता बोलता सहज तिला विचारले किती घरी अशी कामे केलीत तू तर म्हणाली कुठेच नाही तुमचेच घर पहिले.काही financial problem  झाल्याने तिने हा काम करण्याचा निर्णय घेतला आणि निष्ठेने काम करू लागली. म्हणाली वास्तुची सेवा करतेय मी मग ती तुमची असली का माझी "तथास्तु " म्हणणारच ना ! ते आशीर्वाद मलाही लागणार. आज माझ्या आयुष्यात हे काम लिहिले आहे ..दिवस पालटण्यासाठी वाट तर पाहायलाच हवी..तुमचे सुंदर मोठ्ठे घर स्वच्छ ठेवताना माझे मनही स्वच्छ होते..काहीबाही विचार फेकून देता येणे म्हणजेच तर जगणे असते ना !!

अरे खरच की, मी किती क्षुल्लक विचारांनी मन मळवले होते.हे बदललेच पाहिजे. त्या क्षणी माझ्या मनात सप्तरंगी इंद्रधनुष्य मोहरले..

आता ठरवलेय हे इंद्रधनुष्य पकडून ठेवायचे,त्यातले रंग आपल्यासह इतरांच्याही जगण्यात भरायचे आणि अंतर्मनाच्या पटलावर आपणच रेखलेली सुंदर रांगोळी जपून ठेवत आनंदाने जगायचे !!

बाकीच्या नश्वर गोष्टी काय ,कधी ना कधी होतच राहतील !!!!!!!!

By

Smita Undirwadkar

Dombivli, India

आत्मौपम्य

श्रीमद् भगवद् गीतेत काही काही शब्द असे येतात की चटकन त्याचा अर्थ आपल्या लक्षात येत नाही. पण एकदा त्या शब्दा मागचा भाव, संकल्पना उकलली की गमंतही वाटते आणि आपला दृष्टिकोन अधिक प्रगल्भ होण्यास मदत होते. असाच मला भावलेला शब्द आत्मौपम्य.  ‘आत्मौपम्य’ या शब्दाचा अर्थ आहे आपल्या प्रमाणे. मानवनिर्मित वस्तूत हे शक्य आहे. जसे एकासारखी अनेक भांडी असू शकतात. अनेक वस्त्रे एकसारखी असू शकतात. दागिने असू शकतात. पण परमेश्वराच्या निर्मितीत प्रत्येक जीव हा स्वतंत्र एकक आहे. एकासारखा दुसरा नाही. तरीही भगवंत सहाव्या श्लोकात म्हणतात,  ‘आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन। सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः।’ याचा अर्थ “हे अर्जुना! जो कोणाचेही सुख अथवा दुःख आपल्याप्रमाणेच पाहतो तो योगी सर्वश्रेष्ठ होय.”

शब्दशः याचा अर्थ घेतला तर ते कधीच शक्य नाही असेच दिसेल. किंबहुना ते विपरितच वाटेल. प्रत्येकाच्या सुखदुःखाला वेगवेगळे घटक कारणीभूत असतात. एकाद्याला सुखाची वाटणारी गोष्ट अनेकदा दुसऱ्यासाठी दुःखाची असते असेही आपल्या निदर्शनास येते. अगदी आपली वाटणारी माणसेही सुखदुःखासंबंधात वेगवेगळे अनुभव घेतात. आणि इथे तर भगवंत कोणाचेही सुख अथवा दुःख आपल्याप्रमाणे पाहणारा सर्वश्रेष्ठ योगी म्हणतात हे कसे साधेल असा प्रश्न पडतो. 

पुरुषसूक्तामध्ये ‘सहस्त्र शीर्षा, सहस्त्र पादाः’ हजारो डोकी, हजारो हात, पाय इतर अवयव यांचे वर्णन आहे आणि असा सर्व मिळून पूर्ण पुरुष झालेला आहे. आपण एक उदाहरण घेऊन हा विचार समजून घेऊ. ज्या घरात आपण रहात असतो ते घर आपण मी बांधले असे म्हणतो. परंतु त्या ठिकाणी जेव्हा घर बांधले जाते त्यावेळी किती तरी हात, पाय, डोकी शिणलेली, श्रमलेली असतात तेव्हा ते तयार होते. एवढ्या घराला लागलेल्या विटाही जमवणे माझ्या एकट्याच्या शक्तीने शक्य नसते. इथे घर बांधतांना मी पैसे देऊन त्यांच्यातील पैशांची अपूर्णता भरुन काढली  त्या रुपाने मी त्यांच्यात सामावलो तर त्यांनी कष्टाने माझ्यातील अपूर्णता भरुन काढली म्हणून ते माझ्यात सामावले. विवेकाने हे समजून घेतले पाहिजे की मी या सर्वांमधील एक भाग आहे आणि हे सर्व माझ्यातलेच एक आहेत. आपली अंतरदृष्टी बदलली की मग यातील कोणाविषयीही मला मत्सर द्वेष वाटत नाही किंवा याहून मी वेगळा आहे असा भासही होत नाही. सर्वांप्रती समभाव निर्माण होणे म्हणजेच ‘आत्मौपम्य’ होय. एकाद्याच्या मुलाला उत्तम यश मिळाले तरी माझ्याच मुलाने ते यश मिळविले आहे असे वाटणे. किंवा एकाद्याची वेदनाही आपल्याला झालेल्या वेदनेइतकीच कळणे याला आत्मौपम्य म्हणता येईल. 

मी पणा म्हणजे संकुचितपणा. तो आपल्याला इतरांपासून निराळा समजण्याला कारणीभूत असतो. तो टाकून देऊन सर्वजण आपल्यासारखेच आहेत अशी समज येणे म्हणजे आत्मौपम्य होय.

By

Padma Dabke

Pune, India

नदी वाहते

शाळकरी असताना मे महिन्याच्या सुट्टीत ऐन उन्हाळ्यात उगारला गेले होते. उगार म्हंजे मिरज,सांगली जवळचे,बहुतांश मराठी वस्ती असूनही आता कर्नाटकात असलेले, आणि  वाहत्या 'कृष्णेचे' सान्निध्य लाभलेले संपन्न गाव. बारामाही नदी म्हंजे काय हे पहिल्यांदा तिथे पाहिले मी. माझ्या गावची नदी 'भारंगी' ही मुख्यतः पावसाळ्यात वाहणारी, डिसेंबरपासूनच हळूहळू तिचे पात्र आक्रसत जायचे आणि एप्रिल मे मधे फक्त केंदांडात जिथे तिचे पात्र खोल होते तिथे पाणी उरायचे. त्यामुळे 'कृष्णेच्या' पात्रात ऐन उन्हाळ्यात 'भारंगीत' पावसाळ्यातही नसेल एवढे पाणी पाहून हरखून जायला झाले होते.

नंतर 'कृष्णेचे' दर्शन झाले नरसोबाच्या वाडीला. तिचे पात्र  तसे लांब वाटले होते मला देवळापासून. ऐन पावसाळ्यात देऊळ पुर्ण पाण्याखाली जाते यावर विश्वासच नव्हता बसला माझा. अर्थात वाडीतच तिला 'पंचगंगा' येवून मिळते हे तरी कुठे माहित होते मला. कराड जवळच्या 'कोयने'बरोबरच्या 'कृष्णेच्या' संगमाबद्दल मात्र खुप ऐकले होते. एखाद्या गोष्टीबद्दल खुप ऐकावे, अपेक्षा वाढवाव्यात आणि प्रत्यक्ष दर्शनात अपेक्षांपेक्षा मोठं असे काही मिळावे असे झाले होते मला संगम पाहून.

यावर्षीच्या उन्हाळ्यात उगारला साक्षात 'कृष्णेचे' पात्र कोरडे पडल्याचे ऐकले आणि मराठवाडा विदर्भात असलेले दुष्काळाचे सावट सप्तनद्या असलेल्या संपन्न 'कृष्णाखोऱ्यात' पसरल्यासारखे वाटले. ऐन पावसाळ्याच्या सुरवातीला कोरडे पात्र पडलेल्या 'कावेरी' नदीचे पुन्हा पात्र भरताना स्वागत करण्याऱ्या लोकांचा व्हिडीओ बघितला. सुरवातीला फेकच वाटला. पण नंतर धडधडले छातीत. एवढी मोठी नदी आणि कोरडी पडली. कशामुळे? कमी पाऊस, तुटलेले जंगल, वाढते नागरीकरण का धरणे अणि त्याच्या पाणीसाठ्याचे अयोग्य व्यवस्थापन यामुळे?

जुलैचा शेवटचा आठवडा आणि ऑगस्ट महिना आला तो जोरदार पाऊस घेवून. सांगली, कोल्हापूरकडे पावसाच्या दमदार बँटिंगनंतर सर्व नद्या भरून वाहू लागल्याच्या बातम्या येवू लागल्या. हळूहळू नद्या धोक्याची पातळी ओलांडू लागल्या आणि त्याचवेळी धरणे पण भरत आल्यामुळे कराव्या लागलेल्या विसर्गामुळे इतक्या फुगल्या की पात्र सोडून बऱ्याच बाहेर पसरल्या.

'कृष्णा'खोरे मुळातच अनेक नद्यांनी बनलेले. कृष्णेच्या उपनद्या सुध्दा स्वतंत्र नदी म्हणता येईल एवढ्या मोठ्या. 'कोयना', 'येरला' ,'वारणा', 'पंचगंगा' या महाराष्ट्रातील आणि 'घटप्रभा', 'मलप्रभा' या कर्नाटकातील साधारण सारख्या भौगोलिक प्रदेशातून वाहत येणाऱ्या नद्या. या सगळ्याच पट्यात एकाचवेळी चांगला पाऊस झाला. बरं या सगळ्याच नद्यांवर बांधलेली मोठी मोठी धरणे. शहरांची वीज आणि पाण्याची, आणि खेड्यांमधील उसाची तहान भागवणारी. ही तहान भागली पहिजे म्हणून येईल ते सगळे पाणी धरून ठेवणारी.  या तहानेची भुक इतकी मोठी की एकुणच व्यवस्थेला नदी वाहती  राहिली पाहिजे याचे काहीस सोयरसुतक नाही.

त्यामुळे पावसाळा सोडल्यास कोरड्याच भासणाऱ्या नदीपात्राजवळचं बांधकामे झाली. कोरडे पडलेले ओढे नाले बुजवले गेले. उन्हाळ्यात नदी कोरडी ठेवून धरणात पाणी राखले गेले. सुरवातीच्या पावसानंतर अधिकच्या हव्यासापायी जरूरीपेक्षा जास्त पाणी धरणात साठवले गेले. आणि मग एकदम पाऊस पडल्यावर नाकातोंडाशी गाठ आल्यावर सोडले गेले. एकाचवेळी पाऊस आणि सर्व धरणातील विसर्ग यामुळे नद्या फुगल्या आणि नेहमीचे वाटा शोधून वाटेत येणारे सगळे कवेत घेत पसरल्या. संगमाजवळ जिथे दोन फुगलेल्या नद्या मिळतात तिथली अवस्था तर अधिकच भीषण. सगळ्यांना चटका लावणारी ती बोट दुर्घटना घडली ती ब्रह्मनाळला अशाच 'कृष्णा येरला' संगमाच्या ठिकाणी.

बऱ्याच ठिकाणी 'गंगामाई' नुसती भेट देवून नाही गेली तर चांगली आठवडाभर राहिली. मागच्या वर्षी केरळात झाले तेच थोड्या फार फरकाने कृष्णेच्या खोऱ्यात झाले. ज्यांचे नुकसान झाले त्यांच्या पाठीवर फक्त हात ठेवून लढ म्हणणे पुरेसे नाही हे जाणून अनेक हात मदतीला सरसावले. शासनानेही काही चांगले उपक्रम राबवले. लोक हळूहळू सावरतील. उभे राहतील. पण हळूहळू हे सगळे कशामुळे घडले ते सोयीस्करपणे विस्मृतीच्या विळख्यात जाईल. पुन्हा नदी कोरडी पडली की किंवा अंगणात आली कीच आठवले जाईल.

By

Prajakta Karve

Mumbai, India

गुब्बारा

मुंबईत आले की ह्यांच्या चुलत बहिणीकडे एक फेरी ठरलेली असतेच.  कालही मृदुलाकडे असेच संध्याकाळी गेलो.  तिच्या सोसायटीच्या बाहेरील फुटपाथवर  एक फुगेवाला उभा होता.  पावसात भिजत.  मला म्हणाला, 

"माँजी एक तो गुब्बारा लिजिए.   गरीब को मदत हो जाएगी.  बच्चा सुबहसे भुका है. बीवी वहा बिमार पडी है "

पाहिलं तर खरंच एका बंद दुकानाच्या पायरीवर मुटकुळं करून झोपलेली बाई आणि तिच्या शेजारी तीन चार वर्षाचा मुलगा दिसत होता.  फुगा घेऊन करायचं काय हा प्रश्नच होता माझ्यासाठी.  त्याला म्हंटलं थांब जरा.  येते मी दुकानात जाऊन.  घरासाठी ब्रेड, सटरफटर काहीतरी घ्यायचं होतंच.  त्याबरोबर ह्या फुगेवाल्यासाठीही एक पावाचा पुडा घेतला.  जामची छोटी बाटली घेतली.  एक ढोकळ्याचे आणि थेपल्याचे पाकीट घेतले.  

परत त्या फुगेवाल्याजवळ आले त्याच्या हातात त्या वस्तू दिल्या.  एक सत्कृत्य करतेय मी असं वाटून माझा मलाच आनंद झाला.  पण माझा आनंदाचा फुगा मगाशी मला माँजी म्हणणा-या फुगेवाल्याने भस्सकन फोडूनच टाकला.  ब्रेड वगैरे हातात दिल्यावर तो फुगेवाला मला म्हणाला (आता स्वर बदलला होता बरंका!) ,"मैने गुब्बारा लो बोला था.  बीस रूपैया मिलता था"  

त्याला म्हणाले अरे गुब्बारा नकोय मला तर म्हणे "चालीस पचास वैसेही देने थे फिर!"    मी अक्षरशः आवाक झाले.  हे बोलणं सुरू असताना तो छोटा मुलगा मात्र ढोकळाचं पाकीट फोडून खाऊ लागला.  एवढ्यात गाडी पार्क करून हे पण मी होते तिथे आले.  एकंदर प्रकार कळल्यावर ह्यांनी प्रेमळ शब्दात माझं जे काही कौतुक यांनी केलंय म्हणून सांगू! 

रिपी रिपी पावसाळी संध्याकाळ आणि 'धन्य' वाटावा असा हा अनुभव त्यात ते म्हणतात ना "चेरी ऑन द टाॅप" तसं ह्यांचं प्रेमळ कौतुक! 

पावनच झाले मी अगदी काल! आता यापुढे ठरवलंय.  फार उतू चालली आहेत माझी पुण्यकर्मं. आता त्यात भर नको.  नकोच ते पुण्य आणि नकोच ते प्रेमळ कौतुक.

By

Anagha Mahajan

Talegaon, India